Schandpaal dorp Berlare

In figuurlijke zin wordt iets of iemand nog wel eens ’aan de kaak gesteld‘, maar weinigen weten dat het tot het midden van de 19de eeuw geregeld voorkwam dat iemand er ook letterlijk aan moest gaan staan.
’Kaak‘, ’schandpaal‘ en ’pilorijn‘ zijn allemaal namen om het instrument aan te duiden waaraan of waarin iemand bij wijze van straf voor een of meerdere uren werd te kijk of te pronk gezet.

Meer info

De Berlaarse schandpaal is van het zuiltype, d.w.z. een kaak in de vorm van een losstaande zuil. Het monument is geheel in blauwe hardsteen gekapt en heeft een globale hoogte van bijna 4m (3,917m om exact te zijn, zonder de bekroning).

Onderdelen
De schacht
Op een verbreed voetstuk met profilering verheft zich een enigszins verjongende achthoekige zuil. Bovenaan loopt de zuil uit in een halsring als aanzet voor een getrapt, achthoekig kapiteel, ook wel een Toscaans kapiteel genoemd. Op een derde van de hoogte is een stenen schachtring aangebracht. In de zuil zijn meerdere gaten zichtbaar; in deze gaten waren eertijds metalen ringen voor de bevestiging van het halsijzer en van allerhande kettingen aangebracht. Alle ijzerwerk is verdwenen. De hoogte van de schacht met voetstuk en kapiteel bedraagt 3,467 meter. Het voetstuk (met het profiel) is 34 cm hoog en de bekroning (boven de halsring) is 35 cm. De achthoekige dekplaat is 5 cm dik en heeft een diameter van 60 centimeter.
De basis
We hebben hier vermoedelijk nog grotendeels met de oorspronkelijke basis te maken. Deze bestaat uit drie ruime, achthoekige treden. Van de oorspronkelijke overstekende rand met profilering is niets meer te zien. Die werd vermoedelijk bij een eerdere herstelling in de 19de eeuw weggekapt.
De fundamenten
Interessant is ook dat de oude fundamenten tijdens de laatste restauratiebeurt werden blootgelegd. Het oude, gemetste substraat bestaande uit kleine baksteentjes en kalk blijkt dermate robuust te zijn geweest, dat een verplaatsing van de paal niet zonder ernstige risico kon gebeuren.

Vermoedelijke oprichters
Tot 1630 ressorteerde Berlare rechtstreeks onder de soeverein. Op 3 februari 1630 werd de heerlijkheid van Berlare met alle rechtsmacht na openbare verkoop door de koning van Spanje in leenpand gegeven aan Diego Sanchez de Castro, lid van de Raad van Oorlog en militair gouverneur van Sas van Gent. Na zijn dood ging de heerlijkheid over in handen van zijn familieleden. De erfopvolging zelf is onduidelijk. Bronnen en literatuur spreken elkaar tegen.

Nieuwe bekroning
De nieuwe bekroning werd geconcipieerd door de heer Medard Adam, docent Plastische Kunsten in St.-Lucas te Gent, en in steen gekapt door de heer Gerard Thienpont, beeldhouwer-restaurateur uit Eke. Bij de nieuwe bekroning fungeerde een opzittende leeuw als schildhouder. Deze leeuw werd door Medard Adam gemodelleerd naar de schildhoudende leeuw van een originele schandpaalbekroning. Een nieuwe leeuw werd geboetseerd, waarbij de vormkenmerken van het model behouden bleven, maar de verhoudingen aangepast werden aan deze van de Berlaarse schandpaal. Ook werd gezocht naar een harmonie tussen de nieuwe bekroning, de oude paal en de onmiddellijke omgeving. Het voetstuk waarop de leeuw staat werd, conform de achthoekige vormgeving van paal, bekroning en dekplaat, ook achthoekig gemaakt. Conform de orale traditie werd de leeuw gericht met de muil naar de Briel d.w.z. westwaarts kijkend in de richting van de kerk en het kasteel. Voor het wapenschild werd geopteerd voor het aanbrengen van het huidige wapen van de fusiegemeentewapens van Berlare, Overmere en Uitbergen. De wapenstukken en –figuren werden in halfreliëf aangebracht en gepolychromeerd.

Contact

dienst citymarketing:
052 43 25 60
citymarketing@berlare.be

Berlare gebruikt cookies om jouw surfervaring op deze website gemakkelijker te maken.Verder gaanMeer over cookies